Her İslam filozofunun bir veya daha fazlasını tekrar edip az ya da çok değiştirerek onayladığı ve İslam felsefesinde ilk defa Kindî’min aktardığı eski filozofların (antik Yunan filozoflarının) felsefe tarifleri şunlardır (Kindî, 2002: 191-192):
a) Felsefe, hikmet sevgisidir. Bu, felsefe adından türetilmiş bir tariftir.
b) Felsefe, insanın gücü yettiği ölçüde yüce Allah'ın fiillerine benzemesidir. Bu, felsefenin pratikteki etkisi bakımından yapılmış bir tariftir. Bununla insanın, tüm anlamıyla erdemli olması kastedilmiştir.
c) Felsefe, ölümü tercih etmektir. Bu da yine etkisi bakımından yapılmış bir tariftir. Bununla arzuların öldürülmesi anlamında iradî ölüm kastedilmiştir.
d) Felsefe, sanatların sanatı, hikmetlerin hikmetidir. Bu felsefenin, diğer ilimlerin sebebi olması bakımından yapılmış bir tanımıdır ki metafiziğe vurgu yapar.
e) Felsefe, insanın kendisini bilmesidir. Bununla kendisini bilen insanın, bütün varlıkları ve fiillerini bilebileceği kastedilmiştir. Zira insan, bütün varlıkların niteliklerini kendinde toplamış, bilge kişilerin dediği gibi "küçük bir âlem"dir.
f) Felsefe, gücü ölçüsünde ebebî ve küllî olan varlıkların hakikatini, mahiyet ve sebeplerini bilmesidir. Felsefenin konusuna göre yapılmış olan bu tarif, aslında metafiziğin temel problem ve konularına yapılan bir atıftır. Yani Tanrı, Tanrı âlem ilişkisi, akıl ve nefsin bedenle alakası, görünen âlemin sebep veya sebepleri, bütün sebeplerin İlk Sebebi gibi konular hakkında soru sorup cevap bulmaya çalışmaktır felsefe. Yani İbn Rüşd'ün ifadesiyle felsefe, "gerçeği bilmek ve gerçeğe uygun davranışta bulunmaktır." "Felsefenin yaptığı iş de", ona göre, "varlıkları derinlemesine incelemekten ve varlıkların Allah'a nasıl delalet ettiklerini araştırmaktan öte bir şey değildir" (İbn Rüşd, 1992: 64). Böylece İslâm filozoflarının felsefe tasavvurlarını şekillendiren bu tanımlara göre felsefe, ne sadece bilmektir, ne de sadece yapmaktır; bu tasavvurda teori ve pratik bir bütündür, biri olmadan diğeri eksik, hatta sahtedir (Bircan, 2001, 419).
BİRCAN, Hasan Hüseyin (2019). İslam Felsefesi Tarihine Giriş, 80. İstanbul: Dem Yayınları.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder